BEEGDEN - Bieëgdjes Woeardebook

Woorden, uitdrukkingen en gezegden in het Beegdens dialect.

We zijn in de afgelopen eeuw steeds mobieler geworden. De auto werd gemeengoed, afstand is nog nauwelijks een probleem. Door die betere mobiliteit zochten meer mensen hun werk verder van hun geboorteplaats. Men verhuisde ook gemakkelijker. Veel mensen vonden werk in de stad maar de rust en het woonplezier vond men in de omliggende dorpen. Zo groeide ook Beegden uit van een oorspronkelijk agrarische gemeenschap tot een forenzendorp. Er kwamen veel mensen uit andere plaatsen in Beegden wonen en iedereen bracht natuurlijk zijn of haar eigen dialect of spreektaal mee. Verschillende dialecten vermengden zich. Wie kent nog het echte Bieëgdjers?

Ook de techniek, de radio, televisie en computer brachten nieuwe woorden. Rollerskates, filevorming, compact disk (C.D.), chip, halverwege de twintigste eeuw had nog niemand van deze woorden gehoord om maar niet te spreken van inloggen, uitloggen, screen-saver of down-loaden. Daar staat tegenover dat woorden verdwenen omdat voorwerpen of dagelijkse gebruiken verdwenen. Welk kind gaat nog kölse? Tegenwoordig knikkert de jeugd. En welke vlijtige huisvrouw 'sjtriktj nog eine das bie ein sjtouf die met sjanse waerdtj aangemaaktj en met brikette waerdtj gesjtoeaktj?'
Het Limburgs dialect kent veel spreekvormen en klanken. De uitspraak van woorden, de klanken en de spreekwijze van het Maastrichts verschilt duidelijk van het Roermonds of het Venloos. Overal spreken ze Limburgs plat maar bijna nergens klinkt dat precies hetzelfde. Zelfs op korte afstand tussen twee plaatsen zijn soms duidelijk verschillen hoorbaar. Het Beegdens dialect, het Bieëgdjers, heeft ook zijn eigen specifieke klank en spreekwijze. Met name de 'ieë' in 'Bieëgdje hieët mieër' en de 'oea' in b.v. 'koeale hoeale óm de oeave te sjtoeake' zijn voor veel niet-Beegdenaren echte tongbrekers.

De veranderingen door de tijd zijn niet tegen te houden. Jammer alleen dat veel oude woorden die vaak streek- of zelfs plaatsgebonden zijn in de vergetelheid dreigen te raken. De titel boven dit hoofdstuk doet misschien vermoeden dat de verzameling woorden, uitdrukkingen en gezegden die u hieronder aantreft alleen in Beegden werden c.q. worden gebruikt maar dat is natuurlijk niet zo. Veel woorden komen ook voor in 'het plat' in andere plaatsen, misschien in een iets afwijkende uitspraak. In Beegden behoorden ze in ieder geval tot de dagelijkse woordenschat.

Woordenlijst:

A.
Aafsjtrieje (ww) - Ontkennen, bestrijden. Een bewering in woord en gebaar bestrijden. Det kin se mich toch neet aafsjtrieje!
Aalik - Heel, onbeschadigd
Aansjpender - Beginneling
Aanwerk - Begin. Ich mót mer ins ein aanwerk make.
Aardig (bvnw) - 1. Leuk, mooi, lief. 2. Raar, vreemd. Ich veul mich zoea aardig inne kop. 3. Goed, flink. Det is dich aardig gelöktj. Dae geit d'r aardig tieëng-aan! 4. Vrij veel. Hae hieët aardig get oppe rubbe. (Hij heeft vrij veel geld).
Aardige (znw) - Rare, vreemde. Det is eine aardige dae! Ook: Det is ein aardig dink.
Aegerst (znw) - Ekster.
Aek (znw) - Azijn
Aevel - Trouwens. Det wól ich aevel waal ins wete.
Allewiel, allewieles - Tegenwoordig, heden ten dage. Allewiel kin se dao neet mieër met aankómme.
Allies - Allicht. Det kin se allies prebere.
Ambras - Drukte, ophef. Det waas mich eine ambras dao!
Angel - Haakje. De vesgaerd hieët eine angel ane viem. (De vishengel heeft een haakje aan het snoer.)
Aomzeiksel - Mier
Aosem - Adem. De waterdamp bij het uitademen, zichtbaar in koude lucht.
Avepeur - Gulp. Diene avepeur sjteit oeape

B.
Bagere (ww) - IJlen (bij koorts), dom praten. Waat bösse noe weer aan 't bagere?
Baktandj - Kies. Ich höb mich de baktandj laote trekke.
Bansele (ww)- Traag lopen, slenteren. Waat bösse weer aan 't bansele, loup ins door.
Bäöme - Hard slaan of hard schoppen. De kinjet zeen met eine bal tieënge de moer aan 't bäöme.
Bäönes - 1. Een grote forse man. 2. Aanduiding voor iets groots.
Barg - Gierigaard. Dae geuftj noeat get, det is eine echte barg.
Batraaf (eine) - Kwajongen.
Bats - Bil
Battere - Bonzen, slaan. Op de tróm battere of op de däör battere.
Bedein (ook wel medein) - Dadelijk. Kóm noe, bedein (medein) is 't aafgeloupe.
Bedoon (zich) (ww) - Overdrijven, aanstellen. Vooral als iets erger gemaakt wordt dan het in werkelijkheid is. Doe mós dich neet zoea bedoon.
Bekans - Bijna. Wae zeen bekans dao.
Berves - Blootvoets.
Bies (znw) - Een korte hevige regenbui. Det waas ein flinke bies.
Binjel - Grote elastiek.
Vroeger werd door de dames vaak 'eine binjel' gebruik om de nylons op te houden. Panty's waren toen nog onbekend (of te duur).
Bläöske (het) - Loonzakje.
Tot rond 1970 kreeg men het loon meestal contant uitbetaald. De werkgever gebruikte in veel gevallen een enveloppe om het geld in te doen, het z.g. bläöske.
Boedele (ww) - Rollen van een voorwerp, b.v. een bal maar ook het over de grond vooruit duwen van een zwaar voorwerp. Boedel dae sjtein ins hieër-op. (Rol die steen eens deze kant op).
Boeks - 1. Broek. 2. Boomstronk.
Bokeskook - Koek van boekweit.
Boonder - Bunder, oppervlakte maat, 84.88 are.
Bössele - 1. Stoeien, spelen. Waat bösse toch weer met det kindj aan 't bössele. 2. Slaan, met een ruzie bemoeien. Sjei oet, dalik bössel ich ins d'rónger.
Braomel (mv. braomelte) - Braambes, bramen.
Brelsjtert - Verwend hooghartig meisje of vrouw.
Broebel - Puist, bobbeltje.
Brónke (ww) - Zuur kijken, slechte bui hebben. Waat zit se dao weer te brónke?
Brozel (znw) - Koortslip.

C.

D.
Dabbe (ww) - 1. Krabben (bij jeuk). 2. Wroeten in de grond, b.v. onkruid wieden met de handen.
Den (znw) - Lemen vloer in een schuur, de dorsvloer waar het koren werd gedorsen met de dorsvlieëgel.
Doorsjlaag - Vergiet.
Drek - 1. Meteen, onmiddellijk. Gae mótj drek nao hoes kómme. 2. Onkruid. Dae hieët väöl drek inne hoeaf. 3. Modder, troep. Kieër dae drek vanne sjtoep.
Duje (ww) - 1. Duwen. 2. In vragende zin gesteld: Betekenen. Geis se neet met? Waat dutj det?
Dümpel - Deuk. Dao zitj eine dümpel in diene auto.

E.
Eksemeren - Waarderen, in z'n waarde laten. Gae mótj dae miens get mieër eksemere.
Euzelke - 1. Verlegen, onnozel meisje. 2. Klein zielig beestje.

F.
Faasje maken - Haasten, voort maken. Es se de bös nog wils hoeale mós se faasje maken.
Fames - Honger, trek.
Fiemele (ww) - Knuffelen, lief (iemand naar de mond) praten. Waat bös se weer aan 't fiemele?
Fispernulle (ww) - Knutselen, prutsen. Waat zit se noe weer inein te fispernulle?
Flaris - Gek, rare, flapdrol. Hei flaris, doot neet zoea gek!
Flatse (ww) - Zakken voor een examen.
Foekzjwans - Speciaal soort zaag.
Fraanjel - Uitgerafeld stuk stof. Doe höbs eine fraanjel aane boeks.
Frunsel - Rimpel, kreuk. Dae miens met die frunsele in 't gezicht hieët ouch eine frunsel inzien humme.

G.
Gaandj - Aanstellerige vrouw.
Gaerd, vesgaerd - Lange dunne stok, vishengel.
Galdere (ww) - Hard zingen, galmen
Gaostem (znw) - Paardenbloem. Ich gaon gaosteme plökke väör de knien.
Gebieëre (ww) - Geven om, rekening houden met. Dae gebieërdje nörges haer. Hij hield nergens rekening mee.
Gebóntj - Afscheiding achter in een schuur.
Gehing - Eetbare organen van een geslacht varken zoals hart, lever e.d.
Vroeger had bijna ieder huisgezin een varken voor de slacht. In november, de slachtmaand, slachtte de slager het varken aan huis. Het geslachte varken werd op een ladder gehangen in afwachting van de keurmeester die het vlees moest keuren. Daarbij moesten met name de eetbare ingewanden en organen, het gehing, vast blijven zitten aan het varken zodat de keurmeester kon zien dat alles bij elkaar hoorde.
Gelp (bvnw) - 1. Welig. 't Graas sjteit d'r gelp op. 2. Heftig. Ein gelpe bies. Een heftige regenbui. Maar gelp kan ook in minder gunstige zin worden gebruikt. Det maedje is ein gelp dink. Dae, det is eine gelpe.
Gemeinlik - Meestal, doorgaans. Gemeinlik is hae oppe tied.
Gesjeid (znw) - Grens tussen twee percelen. Det muurke sjteit op 't gesjeid.
Gewaere - Met rust laten, het zo laten, z'n gang laten gaan. Dae duit det good, laot hem mer gewaere.
Gezjwank - Lenig.
Giebele (ww) - Lachen, kletsen, plezier maken. Waat zitj gae weer te giebele dao-achter?
Graaf - Sloot, greppel.
Grantje - Bedelend vragen. Op een bedelende manier de aandacht op zich vestigen. Zitj dae hóndj weer te grantje?
Gräömel - Kruimel
Grauwele (ww) - Mopperen. Dae duit nieks es grauwele.
Groos - Grasveld.
Toen de wasmachine en de moderne wasdroger nog niet waren uitgevonden werd het wasgoed op de groos (ook wel de bleik genoemd) te drogen gelegd.
Gruets - Trots. Hae is d'r gruets op det d'r gesjlaagdj is.

H.
Haar - Bevel aan een paard: Rechts. 'Van hot nao haar renne' betekent letterlijk 'Van links naar rechts rennen.
Hampel - Handvol. Ein hampel sjlók. Een handvol snoepjes.
Hampelemanne - Klungelaar, prutser.
Haos - Handschoen, want.
Haren (ww)- Scherp maken, slijpen. De zicht (zeis) waerdj gehaardj. Dit gebeurde met een haarhamer.
Hasses miens - Uitroep van schrik of van verbazing
Haemdj (zie ook humme) - Hemd
Heives - Naar huis. Ich gaon heives.
Hellep (znw) hellepe (mv) - Bretels Zie ook: lits(e)
Hest - reep gebakken spek
Hieëp - Hakmes
Hingele (ww) - Aarzelen, treuzelen. Waat sjteis se weer te hingele?
Hoeke (ww) - Bukken. Ineen duiken. Hoek dich anges sjtuet se diene kop.
Hómpele (ww) - Mank lopen
Hot - Bevel aan een paard: Links. (Zie ook haar)
Hötje - stronk, krop. Ein hötje moos.
Houwmouw - Snel, vlug. Ohhh det is nieks, det höb ich in eine houwmouw gedaon.
Huertje - Vlaaienschaal van latjes of van draad
Huidvleis - Zult, hoofdkaas.
Humme (zie ook haemdj)- Hemd
Húpetrúk - Achteruit lopend. 't Paerd ging húpetrúk de sjtal inne.
Huukske - Op ein huukske zitte. Op de hurken zitten.

I.
Ieëmelik - Vies, muf. 't Ruuktj dao zoea ieëmelik. Het ruikt daar vies, muf.
Inkemanne (znw) - Pot of mand waarin vroeger het middageten naar het veld werd gebracht voor de boer en zijn knecht(en).
Inselkes - Eindelijk, na lang wachten. Inselkes dao kwaam d'r.
Intrintj - Bijna, ongeveer. Hae mót d'r noe intrintj zeen.

J.
Janke (ww) - Huilen.
Jatse (ww) - Rondlopen. Ergens naar toe gaan zonder voorop gezet doel. Waat bös se weer aan 't jatse, höb se nieks te doon?
Jónkere (ww) - 1. Janken (van een hond). 2. Kermen. Dae jónkerdje vanne pien.
Jösses merante - Uitroep van verbazing. Ook wel hasses merante
Junkerke (znw) - Duizendschoon.

K.
Kaalónger - Kopje onder. Wie d'r in 't water veel ging d'r kaalónger.
Kalle - Praten, spreken.
Kallebas, Kallebeske - Boodschappentas, kleine handtas.
Kamasje - Leren beenkappen.
Deze kamasje werden vroeger gedragen bij het militair uniform. Tegenwoordig zie je ze soms nog in een 'luxere' uitvoering bij schutterijen of ander geüniformeerde groepen.
Käöke (1=znw. 2=ww) - 1. Keuken. 2. Kokhalzen. Ook gebruikt in de uitdrukking: 'Ich bön dich käökmeug'.
Kappes - Zuurkool
Kasserol - Braadketel
Kauw - 1. Diepe wond. Ich sjnee mich ein kauw inne vinger. 2. Soort kraai.
Keduuk - Rustig, stil. Haot dich keduuk. Hou je rustig.
Keen (znw) - Kloof in de vinger. Ich höb kene inne henj van 't wirke.
Kelke (znw) - Pannetje om eten in te koken.
Kerboet (znw) - Balkenbrij.
Kermel - Snoepje, caramel.
Kernalie - Kreng, feeks, onsympathieke vrouw.
Kiets (znw) - Klokhuis van een appel.
Kieve (zich) (ww) - Ruzie maken, kibbelen.
Kis (znw) mv. Kisse - Bips.
Klasjenere (ww) - praten, debatteren.
Klieë - Klaver
Kloeat - 1. Kloot. 2. Aardige vent. Det is eine goje kloeat.
Kloeaterie - Flauwe kul. Voor de gek houden. Ich doon det mer väör de kloeaterie.
Knapertje - Klappertje in een speelgoedgeweer.
In de speelgoedgeweren uit de vijftiger en zestiger jaren stopte men een rolletje knapertjes om daarmee de knal van een geweer na te bootsen. Op een papieren rolletje was op korte afstand van elkaar een beetje kruit (polfer) bevestigd. Als je de trekker van het speelgoedgeweer overhaalde sloeg de haan van het geweer op dat kruit (en soms ook net niet). Als je geluk had ontplofte het kruit met een zachte knal. Later gebruikte men z.g. sjtöp, een kurk gevuld met kruit. Bij het overhalen van deze speciale pistooltjes sloeg een slagpin in de kurk en in het kruit. De knal was bij de sjtöp veel harder en dus echter dan bij de knapertjes.
Knastert - Oud brood, oud materiaal. Dae aoje knastert aet ich neet.
Kniep - Zakmes
Koeleköpke - Kikkervisje
Koesj - Varken
Kopplak - Hoofddoek
Kössjteek - Kussensloop
Kreite - Ruzie maken, stoeien door kinderen. Zeentj gae uch weer aan 't kreite?
Krieë - Krap, net genoeg. Dae is ouch krieë bedeiltj. Die heeft ook net genoeg gekregen.
Krieëpe (ww) - Fel schijnen. De zón krieëptj oppe kop. De zon schijnt fel en heet op het hoofd.
Kroednieëgelkes - Seringen
Kroonsjel - Kruisbes. Kroonsjele-flaai - kruisbessenvlaai.
Krot - Biet
Kúme - Zuchten, kreunen, steunen. Waat zit se weer te kúme.
Kwaaj - Behoorlijke hoeveelheid. Dao laag ein flinke kwaaj blood. Daar lag een flinke plas bloed.
Kwakkert - Kikvors.
Kwansies - Achteloos, net doen alsof het niet interesseert. Hae leep dao kwansies väörbie.

L.
Laeve - Kabaal, spektakel. Doe mós neet zoea laeve make.
Lange (ww) - Aangeven, aanreiken. Lang mich die tas kóffie ins. Geef me die kop koffie eens aan.
Lap (znw) - 1. Doek 2. Stuk, gedeelte. Eine lap gróndj.
Lapzjwans - Lummel, nietsnut, waardeloos figuur.
Lavabesse - Op een luidruchtige manier plezier maken.
Leis (vaarleis) - Spoor. (Karrespoor)
Lekkerke - Snoepje.
Liefke - Dikker onderhemd voor in de winter.
Lieventj - Wasgoed. Het lieventj liktj oppe bleik. Het wasgoed ligt op het grasveld te drogen.
Linjelaam - Gammel. Die taofel is linjelaam.
Litse - Bretels. Zie ook: hellep
Loetsj (znw) - Fopspeen.
Loetsje - Duimzuigen. Op de vingers zuigen door kinderen.
Louf - Loof, bladeren. Aerpelelouf.
Luchte (zich) - Opstaan. Doe zits d'r op. Alla, lucht dich ins.

M.
Meelje - Zware bladluis op planten.
Miens genaoje - Lieve hemel (uitroep van verbazing)
Móddele - Grond bewerken. Ich bön in de mooshoeaf aan 't móddele.
Moear (znw) - Wortel (groentesoort)
Moeare (ww) Zie ook poejakke. - Hard werken. Zich uitsloven. Waat bös se toch weer aan 't moeare!
Moet (znw) - Mist, nevel. Kiek oet want d'r is dieke moet.
Mómegezicht (znw). - Masker. Ein mómegezicht väör de vastelaovendj.
Mouw - Losse droge zand wat opgeblazen wordt door de wind.
Mouwmenke - Kleine wervelwind die los zand opblaast.

N.
Naober (znw) - Buur. Dat doe je als goede buur. Det is naoberplicht.
Naostegang - Achter elkaar. Een voor een. Naostegang kwoeame ze väörbie.
Neetsele (ww) - Zacht motregenen.
Nistel (znw) - Veter in de schoen. Binj diene nistel ins vast.
Nuetelik - Gepikeerd, kwaad, slechte bui hebben.

O.
Obstinaot - Weerbarstig. Waat is det ein obstinaot kindj!
Oeatieje - Soms, zo nu en dan.
Oetbujele (ww) - Uitfoeteren. Iemand de huid vol schelden.
Oetkriege (ww) - Toetasten, m.n. bij het eten. Krieg oet, dae is nog zat.
Oertsjtökkere (ww) - Zich erg moe maken. Met det sjpaje kin se dich flink oetsjtökkere.
Óngebejdje - Iemand die in zijn gedrag ruw, bot, onbeschaafd is.
Zuinig als men vroeger was haalde men uit de bossen stokken om er b.v. bezemstelen e.d. van te maken. Als de bakoven, die vroeger bij veel boerderijen lag, gestookt was en het brood gebakken, legde men de stokken in de hete oven waarin de temperatuur nog zo rond de 200 graden was. De bast van de stokken liet dan gemakkelijk los waardoor de stok mooi glad werd. Zo'n stok was dan 'gebejdj'. Vandaar dat men een ruw en onbeschaafd iemand een 'óngebejdje' noemde.
Óngemoodj - Misselijk, niet lekker. Dae hieët zich óngemoodj gegaete.
Oppen-aard - Ongeveer zoals, vergeleken met. Die höbbe peen-aard de zelfdje jas aan.
Ougesjien - Een bepaald gevoel of gedachte opwekkend. Hae duit det väör de augesjien vanne miense

P.
Petoet - Gevangenis.
Plaoge (zich)(ww) - Zich haasten. Alles op alles zetten. Moeite doen.
Poejakke (ww) Zie ook moeare. - Hard werken. Zich uitsloven. Waat bös se weer aam 't poejakke?
Pófe (ww) - Tijdelijk op de rekening zetten. Op krediet kopen. Kan ich tót vriedig pófe? Kun je dat tot vrijdag op de rekening zetten?
Vroeger gingen de mensen vaak dagelijks voor kleinere boodschappen naar de kruidenier. De boodschappen werden dan op vrijdag of zaterdag betaald als het weekloon binnen was. Men noemde dat ook wel 'op de lat sjrieve'. (De lat was dan een lei waarop met krijt 'de sjout' werd opgeschreven.
Pöl (znw) - Jonge (eenjarige) kip. Jong meisje.
Pómpesjtein - Gootsteen, Aanrecht.
Prikke (ww) - Vangen, opvangen. Prik dae balle!!!
Puine (znw) - Taie hardnekkige grassoort. Onkruid.
Punjer (znw) - Soort handweegschaal

Q.

R.
Ram - Helemaal, geheel, alles. Hae hieët 't ram opgegaete.
Reifel - Strook, reep van b.v. stof of papier.
Reip (znw), reipe (ww) - Hoepel, velg van een fiets. Hoepelen.
Het spel 'reipe' werd vroeger veel gespeeld door de jeugd. Met een stok werd de velg van een fietswiel voort gedreven. Op deze manier werden soms, al hollend achter de reip, behoorlijke afstanden afgelegd. De uitdrukking 'gank reipe' betekent vertrek, maak dat je wegkomt. Het zal duidelijk zijn dat de je met deze uitdrukking iemand ver weg wenste.
Rieëmsel (znw) - Opsomming, waslijst.
Riejere (ww) - Rillen, bibberen.
Ries - Graszode. Ich höb gesjlaope wie eine ries. Ik heb heerlijk vast geslapen.
Rooj - 1. Molenwiek. 2. Oppervlakte maat 21,22 m2.
Roeaf - Wondkorst. Dao zitj al eine roeaf oppe zjwaer.
Röpse (ww) - Een boer laten.
Róspelechtig (bvnw) - Onrustig, druk, wiebelig.
Rölke (znw) - 1. Rolletje. 2. Stuk pruimtabak.
Zelfs tot rond 1960 gebruikten veel oudere mannen pruimtabak. Pruimtabak, 't rölke, zorgde voor extra aanmaak van speeksel. Men beet een stuk van het rölke en bewaarde dat achter de kiezen. Het overtollige speeksel spuugde men uit. De ervaren pruimer was daarin zeer bedreven en wist het overtollige speeksel met grote precisie daar te deponeren waar hij dat wilde.
Röts - Visje (voorn).
Roeps - 1. Rups. 2. Kort uitgesproken betekent roeps: snel, vlug. Dae waas roeps weg.
Ruzele (ww) - Ruien, haar verliezen. Dae hóndj ruzeltj.

S.
Sejuit - Individu, Vent, kerel. Waat is det väör eine sejuit?
Sjaefsele - Houtkrullen bij het schaven van planken e.d.
Sjammetere (ww)- met moeite verzamelen. Ich höb det mich bie-ein mótte sjammetere.
Sjeem - Schaduw. Gank inne sjeem sjtaon.
Sjepeng - Spitskool
Sjerre (ww) - Harken, bij elkaar schrapen.
Sjevaak (znw) - Groot onhandig ding, gammel ding, wrak. Waat höb se noe väör ein sjevaak bie dich?
Sjikke (ww) - 1. Versturen. Ich höb dae breef weggesjiktj. 2. Opschuiven. Allei, sjik ins op.
Sjlamme - Kolenslik.
Een (goedkoop) bijproduct van kolen dat vroeger gebruikt werd voor het stoken van de kachel. Nadeel was dat sjlamme veel roet veroorzaakte waardoor de schoorsteen vaker geveegd moest worden.
Sjliddere (ww) - Glijden. Op een gladde vloer lopen. Glijden op ijs of sneeuw. De kinjer gaon sjliddere oppe sjlidderbaan.
Sjlieps (znw) - Stropdas. Ook gebruikt om zich laatdunkend over iemand uit te laten. Dae? Dao mót ich nieks van höbbe, det is eine sjlieps!
Sjlókke (ww) - Snoepen. Väöl sjlókke is sjlecht váör de tenj.
Sjlóknaas, sjlókpens (znw) - Iemand die veel snoept. Iemand die kieskeurig is bij het eten.
Sjluip (znw) - Kram om b.v. prikkeldraad aan weipalen vast te zetten.
Sjmiete (ww) - Gooien. Doe mós neet zoea met det gerei sjmiete!
Sjmik - zweep
Sjnoterkuke, sjnoternaas - Snotneus. Det sjnoterkuke sjteit ueveral bie.
Sjnoterplak (znw) - Zakdoek.
Sjnuike (ww) - Snoepen. Blief aaf! Bösse weer aan 't sjnuike?
Sjódelsplak (znw) - Vaatdoek.
Sjoevere (zich)(ww) - Huiveren. (van de kou maar ook bij iets engs of griezeligs).
Sjop (znw) - Open schuur.
Sjolk (znw) - Schort. Det vroumes löptj altied met de sjolk ómme.
Sjoonk (znw) - Ham.
Sjoop (znw) - Platte schop met lange steel.
Sjörge (ww) - 1. Sjouwen, 2. Ploeteren, 3. Woelen. Ich höb met dae balk gesjörgdj. Ich höb flink mótte sjörge óm det klaor te kriege. Doe höbs de ganse nacht gesjörgdj in bed.
Sjörsker (znw) - Kruiwagen.
Sjout - Schuld. 'Det is dien sjout', maar ook 'Doe mös de sjout nog betale'.
Sjpektakel - Kabaal, herrie.
Sjpie (znw) - 1.Wig, 2. Braaksel.
Sjpieje (ww) - Spuwen, braken, overgeven.
Sjpies (znw) - 1. Specie (mortel van zand en cement), 2. Vlaaivulling.
Sjpoeze (ww) - Mopperen, opspelen, tekeer gaan. Es dae kwaod waas kós dae sjpoeze!
Sjpoje (ww) - Haasten, voort maken. Allei, sjpoot dich ins.
Sjproeat (znw) - Sport van de ladder.
Sjpuchte - Kapiolen. Dae hoealtj van de raar sjpuchte oet.
Sjroevele (ww) - Ergens langs schuren. Schaven. Ich bön gevalle en höb miene knie gesjroeveldj.
Sjrómp (znw) - Wasbord.
Sjrot (znw) - 1. Puin, stukken steen bij afbraak. 2. Oud ijzer.
Sjtale (ww) - Lijken op, gelijken. Woea sjtaaltj dae op? Dae sjtaaltj op zien moder.
Sjtevel (znw) - Laars. Doot dich de sjtevele oet es se benne kums.
Sjteulke (znw) - 1. Stoeltje. 2. Bagagedrager van de fiets. Ich binj mich det dueske op 't sjteulke vanne fiets.
Sjtiep (znw), Sjtiepe (ww) - Stut b.v. onder tak van een boom te ondersteuning. Stutten.
Sjtinkerke (znw) - Afrikaantje (eenjarige plant in de tuin).
Sjtoefe (ww) - Opscheppen, grootspreken, pochen.
Sjtraevele (ww) - Bekvechten. Waat zeentj gae uch weer aan 't sjtraevele?
Strang - 1. Stevig, strak. Doe mós dae zak neet zoea sjtrang toebinje. 2. Sterk, bitter van smaak. Det is sjtrange kóffie.
Sjträöt - Keel. Ich hób eine gräömel inne sjträöt. Ik heb een kruimel in de keel.
Sjtreen (znw) - Knot wol. Ein sjtreen gare óm te sjtrikke. Een knot wol om te breien.
Sjtrikhoeas (znw) - Breiwerk.
Sjtrónse (ww) - Pronken. Kiek hem ins sjtrónse met ziene noewe fiets!
Sjtröps-in - Dwars, tegendraads. Dae vindj nieks good, dae is altied sjtröps-in.
Sjtute (ww) - Prijzen, loven. Det höb se good gedaon, ich mót dich echt besjtute.
Sjufele (ww) - 1. Intiem dansen. 2. Een platte steen over het water laten springen.
Sjwaatse (ww) - Hard slaan. De neut vanne boum sjwaatse. Kóm hie den sjwaats ich d'r dich ein.
Sóngele (ww) - Tintelen. De vingers sóngelde mich vanne kaoj.
Swerkeldaags - Door de weeks. Dit zeen mien swerkeldaagse kleier.

T.
Tagke (ww)- Plagen, ruzie maken. Zeentj gae uch weer aan 't tagke?
Tampieëste (ww) - Kabaal maken, luidruchtig feest vieren.
Tamptatie - Kabaal.
Tesseplak (znw) - Zakdiek
Tieëngendj jaor - Volgend jaar. Tieëngendj jaor doon ich weer met.
Tispel (znw) - Groot huis. Det waas eine tispel.
Toen (znw) - Omheining
Transeneren (ww) - Op een vervelende manier plagen. Bösse dae hóndj weer aan 't transenere?
Trök - 1. Vaak. Ich kóm dök trök. 2. Soms. Dök kóm ich nog ins trök. 3. Misschien, soms. Höb se dae of dae dök gezeen?
Tuit (znw) - Metalen melkbus. Melktuit, fuustuit.
Tuitje (znw) - Metalen kruikje voor koffie of thee.
In 'het tuitje' werd vroeger koffie of thee meegenomen naar het werk.

U.
Ueverloeje (ww) - Het op een speciale manier en op een bepaald tijdstip luiden van de kerkklok als teken dat een dorpsgenoot is overleden.
Uige (ww) - Kijken, kijkje nemen. Ich gaon ins uige waat dao te doon is.
Ulevelke - Snoepje. Een typisch snoepje van de kermis.
Het snoepje zat verpakt in een papiertje met een kort eenvoudig wensje b.v. 'Jij bent van mij' of iets dergelijks.
Unjere (ww) - Middagdutje.
Usterke - Rozenkrans

V.
Vaam, vaemke (znw) - Stukje garen
Vaarleis - Karrenspoor
Vaeme (ww) - Een draad door een naald halen.
Vaes - Vaars, jonge koe.
Vandoon - Nodig. Ich hób nieks vandoon.
Vazel - Slap, niet sterk. Det is eine vazele dae. Hae hieët nieks inne wits.
Vengig - Haantje de voorste zijn. Erop uit zijn iets te krijgen.
Vengnaas - Haantje de voorste. Gank ins trök sjtaon, doe vengnaas.
Verennewere (ww) - Vernielen, kapot maken. Ze verennewere de ganse hoeaf.

W.
Waemeske (ww) - Vestje zonder mouwen.
Waerburstel - Weerbarstig stuk haar.
Waes - koppig, eigenzinnig.
Waegeluipig - Gek, dol, weet niet waar men aan toe is.
Wanne (1. ww) (2. znw) - 1. Sollen, voor de gek houden. 2. Te groot kruis in de broek. Doe höbs eine flinke wanne inne boeks
Wes (znw) - 1. Bos. Eine wes blome. 2. Pluk haar. Dae hieët lang wesse.
Weust - Groot, grof persoon. Det is eine weuste.
Wicht - Klein kind.
Wiejerd - Vijver, ondergelopen stuk land of wei.
Wiejer - Verder. Wae gaon wiejer.
Wiesvrouw - Vroedvrouw.
Wiks (znw), wikse (ww) - Schoensmeer, schoenen poetsen.
Wittigheid - Hechte vriendschap. Det is ein hieël wittigheid met die twieë.
Wölleboeane - Tuinbonen

X.

Y.

Z.
Zaodreup - Simpel persoon.! Dae? Det is ein zaodreup
Zäömere (ww) - Verzamelen, met moeite bij elkaar verzamelen.
Vroeger werden de aren van koren, tarwe enz. na het maaien bij elkaar geraapt (gezäömerdj). Een tijdrovend en moeizaam werk met slechts een geringe opbrengst.
Zeikdoeas - Verwaand persoon, kleinzielig persoon.
Zeiksjtreen - Zie zeikdoeas.
Zekwuerd (op) - Beloven, mondeling overeenkomen. Dao sjtóng nieks op pepeer, det ging allemaol op zekwuerd.
Zieje (1. ww) (2. znw) - 1. Zeven, ziften b.v. van melk. 2. Hoge hoed.
Ziep (znw) - Open riool, bovengrondse waterafvoer.
Ziepouge - Waterige ogen b.v. bij griep.
Zjwaam (znw) - Stoom, waterdamp. De ramen zeen bezjwaamdj.
Zjwaars (znw) - Zwoerd, spekrand.
Zjwaatse - Slaan, hard slaan. Doe mós flink met die sjmik zjwaatse. Je moet hard met die zweep slaan.
Zjwaegelkes (znw) - Lucifers
Zjwalg - Zwaluw
Zjweel - Eelt.
Zjwens - Slaag, rammel. Dalik krieg se zjwens. Dadelijk krijg je een pak slaag (pak rammel).
Zoepniekel - Zuipschuit, dronkelap.
Zump (znw) - 1. Huilerig persoon. Det is ein zump! 2. Beurs. Ich höb nieks mieër inne zump.
Zumpe (ww) - Huilen. Dae zumpdje (ouch: jankdje) wie ein wicht.

Spreekwoorden, uitdrukkingen en gezegden.

Det zitj nog in wiej zek.
Dat is nog lang niet zeker.

Dae wetj waal woea haas hoektj.
Hij weet wel wat daar gebeurt. Meestal bedoelt als iets doorzien wordt.
Hij weet waar een voordeel te behalen is.

Aoj búk höbbe dök sjtief huer.
Oude mensen zijn vaak stijfkoppig.

Es leste de zak ophaoje.
Tot de laatste blijven. Vooral als het ergens gezellig is, is het moeilijk om weg te gaan.

Het book is ómgedrage.
Te laat aan tafel komen als iedereen al heeft gegeten.

Hem sjpringt de kwint.
Hij verliest zijn geduld en wordt kwaad.
Plotseling hevig kwaad worden.

Hae hieët dao de neut gesjlage.
Hij heeft daar een behoorlijk voordeel gehaald.

Ein greun paedje dor loupe.
Heel vaak dezelfde weg ergens naar toe nemen.

Örges de pries van wete mer neet de waerd.
Iets betrekkelijk waardeloos kan vaak een grote emotionele waarde hebben.

Det gaatj dich waal.
Dat vind je wel leuk.

Vanne plank aete.
Zonder bod eten.

Waat tunktj dich.
Wat denk je ervan?
Wat denk je wel! (kwaad, verontwaardigd)

Op sjouf ligke
Opgebaard liggen

Ter liek baeje.
In de buurt (bie de naober) aanzeggen dat iemand uit de buurt gestorven is. Tot midden jaren vijftig was dit in Beegden nog een algemeen gebruik.

Emes van 't bed op 't sjtrue helpe.
Iemand ongewild nog verder in de problemen brengen. Van kwaad tot erger.
Vroeger werd een overledene in een gezin thuis opgebaard. Tot in het begin van de twintigste eeuw was het gebruik om de dierbare overledene van het bed om te leggen op een bed van stro. (Een schoof stro. Vandaar de uitdrukking 'op sjouf ligke'.) Waarschijnlijk komt daar de uitdrukking 'van 't bed op 't sjtrue helpe', van kwaad (ziekte) tot erger (dood).

Paol haoje.
Stand houden, standvastig blijven.

Vluë oppe sjtert höbbe.
Verliefd zijn.

Hae goeatj met de worst nao de sjónk.
Een burgerjongen wil verkering met een boerendochter.

Inne precessie loupe en loeje geliek geit neet.
Je kunt geen twee dingen tegelijk doen.

De sjnieder jage.
Het bed opmaken.